Co tak faktycznie przyciąga wzrok w politycznym poście? Które słowa wywołują napięcie, a które budują poczucie wspólnoty? I czy to, co deklarujemy w badaniach opinii, rzeczywiście odzwierciedla nasze autentyczne emocje?
W erze cyfrowej komunikacji politycznej odpowiedzi na te pytania nie wystarczą już w formie tradycyjnej ankiety. Potrzebne są precyzyjne narzędzia pomiaru uwagi i emocji – takie jak eyetracking i face tracking – które pozwalają zajrzeć głębiej niż poziom deklaracji. Współczesne badania nad demokracją coraz wyraźniej pokazują, że emocje są jednym z kluczowych czynników wpływających na odbiór komunikatów politycznych.
Właśnie takie podejście zastosowaliśmy w międzynarodowym projekcie ENCODE, analizującym emocjonalne fundamenty współczesnej demokracji. Eksperci ASM Neuro Lab przeprowadzili kompleksowy projekt badawczy łączący kompas polityczny, analizę treści generowanych na bazie LLM oraz pomiar reakcji emocjonalnych respondentów w czterech krajach Europy.
Projekt finansowany w ramach programu Horizon Europe pokazuje, że przyszłość badań społecznych nie polega wyłącznie na pytaniu „co myślisz?”, lecz również na analizie „na co patrzysz?” i „co naprawdę czujesz?”
Wieloetapowy schemat badawczy: od postaw politycznych do reakcji emocjonalnych
Badanie zostało zaprojektowane jako kompleksowa analiza różnic pomiędzy deklarowanymi poglądami a rzeczywistymi reakcjami emocjonalnymi.
- Kompas polityczny – identyfikacja postaw
Proces rozpoczynała ankieta wprowadzająca w formie kompasu politycznego, pozwalająca określić orientację ideologiczną respondentów. Umożliwiło to segmentację próby i analizę reakcji emocjonalnych w zależności od deklarowanych poglądów.
- Kontrolowane bodźce – posty polityczne oparte na analizie LLM
Respondenci byli następnie eksponowani na posty polityczne przygotowane na podstawie analizy rzeczywistych treści z platformy X.
Wykorzystanie dużych modeli językowych (LLM) pozwoliło wyodrębnić dominujące wzorce narracyjne, odtworzyć realistyczne strategie komunikacyjne oraz przygotować eksperymentalne warianty komunikatów przy zachowaniu kontroli badawczej.
- Face tracking i eye tracking – pomiar uwagi i emocji
Kluczowym elementem projektu były badania biometryczne, umożliwiające rejestrację reakcji nieuświadomionych.
Face tracking umożliwił analizę mikroekspresji twarzy i dynamicznych zmian emocjonalnych w czasie rzeczywistym, identyfikując m.in. reakcje takie jak złość, aprobata czy niepokój.
Zrealizowane zostały również badania eyetrackingowe, które pozwalają określić:
- które elementy komunikatu przyciągają uwagę,
- jak długo utrzymuje się koncentracja na określonych fragmentach treści,
- jakie bodźce wizualne generują najwyższe zaangażowanie poznawcze.
Połączenie obu metod daje możliwość jednoczesnej analizy: ścieżki uwagi (gdzie patrzy respondent), intensywności emocji (co odczuwa) oraz deklarowanej interpretacji treści.
- Wywiady IDI – konfrontacja danych biometrycznych z deklaracjami
Po części eksperymentalnej przeprowadzono indywidualne wywiady pogłębione (IDI). Ich celem było:
- zrozumienie sposobu interpretacji prezentowanych postów,
- identyfikacja racjonalizacji ocen politycznych,
- porównanie danych biometrycznych z deklaratywnymi odpowiedziami.
Centralnym pytaniem badawczym było: czy istnieją istotne różnice pomiędzy reakcjami biometrycznymi a deklarowanymi opiniami politycznymi? Takie podejście pozwala wyjść poza ograniczenia klasycznych badań opinii publicznej i uchwycić rozbieżności między poziomem emocjonalnym a poznawczym.
Zasięg międzynarodowy
Badanie zostało przeprowadzone w czterech krajach:
- Polska
- Austria
- Dania
- Bułgaria
Międzynarodowy charakter projektu umożliwia analizę różnic kulturowych w odbiorze narracji politycznych oraz poziomu polaryzacji emocjonalnej w różnych kontekstach demokratycznych.
Dalsze etapy: fokusy i panele delfickie
W kolejnej fazie projektu ASM Research Solutions Strategy odpowiada za realizację:
Celem będzie identyfikacja narracji politycznych postrzeganych jako najbardziej inkluzywne i sprzyjające dialogowi społecznemu.
- Paneli delfickich z ekspertami
Metoda ta pozwoli wypracować rekomendacje dotyczące odpowiedzialnej komunikacji politycznej i przeciwdziałania polaryzacji.
Wnioski dla badań nad demokracją
Badania biometryczne realizowane w ramach projektu ENCODE pokazują, że analiza demokracji wymaga integracji danych deklaratywnych z pomiarem reakcji nieuświadomionych.
Dla środowiska badawczego oznacza to:
- zwiększenie trafności interpretacji postaw politycznych,
- możliwość identyfikacji ukrytych napięć emocjonalnych,
- budowę bardziej odpowiedzialnych modeli komunikacji publicznej.
Integracja eyetrackingu, face trackingu oraz metod jakościowych stanowi kierunek rozwoju badań nad komunikacją polityczną – szczególnie w kontekście rosnącej roli mediów cyfrowych i narracji generowanych z wykorzystaniem AI.
